Co i gdzie zjeść w Pizie? Piza kojarzy się przede wszystkim z Krzywą Wieżą, Piazza dei Miracoli i marmurowym kompleksem katedralnym, ale podczas zwiedzania warto pamiętać także o jedzeniu. Po kilku godzinach chodzenia po mieście najlepszym wyborem nie zawsze jest elegancka restauracja, lecz spokojne miejsce z prostą kartą, lokalnymi składnikami i daniami, które naprawdę pasują do Toskanii.
Spis treści
- Menu degustacyjne z relacji
- Antipasti – przystawki
- Primi piatti e zuppe – pierwsze dania i zupy
- Secondi piatti e insalate – dania główne i sałatki
- Dolci – desery
- Caffè – kawa
- Najciekawsze danie: Minestra di Farro ed Orzo alla garfagnina
- Burratina di Andria i Capocollo di Martina Franca
- Czy to menu jest typowo pizańskie?
- Czy warto było zamówić zestaw degustacyjny?
- Co zamówić w podobnym miejscu w Pizie?
- FAQ
- Galeria
W naszej relacji z Pizy pojawia się La Cantina di Tipì i menu z września 2016 roku. Najważniejszym daniem była Minestra di Farro ed Orzo alla garfagnina, czyli gęsta toskańska zupa z orkiszu, jęczmienia, fasoli i grzybów. To danie proste, sycące i bardzo regionalne: nie efektowna kuchnia pokazowa, ale jedzenie, które ma rozgrzać, nasycić i przypomnieć, że Toskania to nie tylko steki, wino i sery, lecz także zboża, rośliny strączkowe, zupy i kuchnia wiejska.
To menu jest też dobrym przykładem włoskiej kuchni poza schematem „pizza i pasta”. Są tu dania z Toskanii, Apulii, Garfagnany, Maremmy i okolic Pizy: burrata, capocollo, pecorino, tortelli, ravioli, minestra, parmigiana, orecchiette, scamorza i cantuccini z vin santo. Poniżej znajduje się tłumaczenie menu oraz krótkie wyjaśnienie, czym są poszczególne dania.
Menu degustacyjne z relacji
Na zdjęciu z września 2016 roku widoczne jest Degustazione del giorno, czyli „degustacja dnia”, w cenie 12,00 €. W zestawie znajdowały się: zupa Minestra di Farro ed Orzo alla garfagnina, burratina z Andrii z capocollo di Martina Franca i pomidorkami semisuszonymi, pół litra wody mineralnej, kawa Le Piantagioni 100% Arabica oraz pieczywo z coperto wliczone w cenę.
| Włoska nazwa | Polskie tłumaczenie | Co to za danie? |
|---|---|---|
| Minestra di Farro ed Orzo alla garfagnina in crema di fagioli e funghi | Zupa z orkiszu i jęczmienia po garfagnańsku w kremie z fasoli i grzybów | Gęsta, rustykalna zupa z Toskanii. W tej wersji łączy orkisz, jęczmień, fasolę borlotti i grzyby, najpewniej borowiki. To danie sycące, ziemiste i bardzo domowe, bardziej podobne do solidnego jednogarnkowego posiłku niż lekkiej zupy. |
| Burratina di Andria, Capocollo di Martina Franca e pomodorini semisecchi | Mała burrata z Andrii, capocollo z Martiny Franki i pomidorki semisuszone | Zestaw oparty na produktach z Apulii. Burratina to mała burrata: ser z mleka krowiego z miękką, kremową stracciatellą w środku. Capocollo di Martina Franca to dojrzewająca wędlina wieprzowa z okolic Martiny Franki. Pomidorki semisuszone dodają słodyczy i kwasowości. |
| ½ Litro Acqua minerale | Pół litra wody mineralnej | Mała butelka wody mineralnej podana do zestawu degustacyjnego. |
| Caffè Le Piantagioni 100% Arabica mono piantagione | Kawa Le Piantagioni, 100% Arabica z jednej plantacji | Kawa podana na zakończenie zestawu. Określenie „mono piantagione” oznacza kawę z jednej plantacji, a nie mieszankę ziaren z wielu źródeł. |
| Pane e coperto incluso | Pieczywo i coperto wliczone w cenę | Coperto to włoska opłata za nakrycie. W tym menu degustacyjnym pieczywo i coperto były już uwzględnione w cenie zestawu. |
Antipasti – przystawki
| Włoska nazwa | Polskie tłumaczenie | Co to za danie? |
|---|---|---|
| Antipasto pugliese | Przystawka apulijska | Zestaw produktów z Apulii: capocollo di Martina Franca, małe węzełki mozzarelli, warzywa w oliwie, taralli i prawdopodobnie mały panzerotto. To przystawka do dzielenia się, oparta na wędlinach, serze i słonych dodatkach. |
| Tagliere toscano | Deska toskańska | Klasyczna deska z lokalnymi produktami: toskańskie wędliny, prosciutto z rasy Cinta Senese, warzywa grillowane w oliwie i pecorino. To bardzo typowy sposób rozpoczęcia posiłku w Toskanii. |
| Tipì | Deska firmowa Tipì | Mieszany zestaw wędlin i serów: capocollo di Martina Franca, prosciutto z Cinta Senese, cukinia „alla poverella”, papryka „arraganata”, pecorino toscano, Castelmagno i ser pleśniowy Blu61. To przystawka bardziej różnorodna, łącząca Toskanię z Apulią i północnowłoskimi serami. |
Primi piatti e zuppe – pierwsze dania i zupy
| Włoska nazwa | Polskie tłumaczenie | Co to za danie? |
|---|---|---|
| Tortelli al pecorino di Pienza con mousse di lardo e tartufo nero | Tortelli z pecorino z Pienzy, musem z lardo i czarną truflą | Tortelli to nadziewany makaron podobny do dużych ravioli. W tej wersji farszem jest owczy ser pecorino z Pienzy, a sos opiera się na kremowym musie z lardo, czyli dojrzewanej słoniny, oraz czarnej trufli. Danie jest tłuste, aromatyczne i bardzo intensywne. |
| Linguine di Gragnano alla Elena di Capraia con tonno e pinoli | Linguine z Gragnano „alla Elena di Capraia” z tuńczykiem i orzeszkami piniowymi | Linguine to długi, płaski makaron. Gragnano słynie z wysokiej jakości makaronu z pszenicy durum. W tej wersji podano go z tuńczykiem, ziołami śródziemnomorskimi i orzeszkami piniowymi, co daje danie bardziej morskie i lekkie niż klasyczne sosy mięsne. |
| Ravioli maremmani di ricotta e spinaci al pesto di cavolo nero | Ravioli maremmańskie z ricottą i szpinakiem w pesto z cavolo nero | Ravioli z farszem z ricotty i szpinaku to klasyka środkowych Włoch. Tutaj podano je z pesto z cavolo nero, czyli czarnej kapusty typowej dla kuchni toskańskiej. Danie łączy delikatny farsz serowy z bardziej ziemistym, zielonym smakiem kapusty. |
| Minestra di Farro ed Orzo alla garfagnina in crema di fagioli e funghi | Zupa z orkiszu i jęczmienia po garfagnańsku w kremie z fasoli i grzybów | Najważniejsze danie z tej relacji. Garfagnana to górzysty obszar północnej Toskanii, znany z orkiszu. Zupa jest gęsta, sycąca i oparta na zbożach, fasoli oraz grzybach. To kuchnia wiejska, treściwa i bardzo dobra na przerwę podczas zwiedzania. |
| Vellutata di ceci neri con lardo di Pata Negra, caprino e pomodorini | Krem z czarnej ciecierzycy z lardo z Pata Negra, kozim serem i pomidorkami | Vellutata to kremowa zupa. Czarne ciecierzyce mają bardziej intensywny, orzechowy smak niż zwykła ciecierzyca. Lardo dodaje tłuszczu i głębi, kozi ser kwasowości, a pomidorki lekkości i słodyczy. |
| Parmigiana di melanzane alla Barese | Parmigiana z bakłażana po barezyjsku | Zapiekanka z bakłażana, pomidorów, mozzarelli, mortadeli i parmezanu. Klasyczna parmigiana jest znana w południowych Włoszech, a wersja „alla Barese” wskazuje na inspirację kuchnią Bari i Apulii. |
| Terrina di orecchiette al forno con pomodoro e scamorza affumicata | Zapiekane orecchiette z pomidorem i wędzoną scamorzą | Orecchiette to małe makarony w kształcie uszek, typowe dla Apulii. Tutaj podano je w formie zapiekanki z sosem pomidorowym i wędzoną scamorzą, czyli ciągnącym się serem o wyraźnym, dymnym aromacie. |
| Gnocchi di patate con pesto: alla genovese, cavolo nero, pesto mediterraneo | Gnocchi ziemniaczane z pesto: genueńskim, z cavolo nero albo śródziemnomorskim | Gnocchi to włoskie kluseczki ziemniaczane. W menu występowały z trzema wariantami pesto: klasycznym genueńskim z bazylią, pesto z toskańskiej czarnej kapusty oraz pesto śródziemnomorskim z pomidorami, chili i ziołami. |
Secondi piatti e insalate – dania główne i sałatki
| Włoska nazwa | Polskie tłumaczenie | Co to za danie? |
|---|---|---|
| Scottona alla griglia con scaglie di pecorino e tartufo nero estivo | Grillowana młoda wołowina z płatkami pecorino i czarną letnią truflą | Scottona to młoda jałówka, ceniona za delikatniejsze mięso. W tej wersji podana jest prosto: z grilla, z płatkami owczego sera pecorino i letnią czarną truflą. |
| Tris di Tipì: bombette, mozzarella di bufala e peperoni arraganati | Trio Tipì: bombette, mozzarella bawola i zapiekana papryka „arraganata” | Zestaw trzech elementów. Bombette to apulijskie roladki z mięsa wieprzowego, mozzarella di bufala daje delikatny mleczny kontrast, a peperoni arraganati to papryka przygotowana z dodatkami typu bułka tarta, zioła i oliwa. |
| Fagottini di manzo alla mousse di salumi e parmigiano reggiano | Sakiewki wołowe z musem z wędlin i Parmigiano Reggiano | Małe roladki lub sakiewki z wołowiny nadziewane musem z mortadeli, salami i parmezanu, podawane z gotowanymi ziemniakami. To danie mięsne, sycące i bardziej treściwe niż przystawki. |
| Scamorza di bufala affumicata in camicia con verdure al forno | Wędzona scamorza bawola w „koszulce” z pieczonymi warzywami | Scamorza to włoski ser z masy ciągnionej, podobny technicznie do mozzarelli, ale bardziej zwarty. Wersja affumicata jest wędzona. Podanie „in camicia” oznacza, że ser jest otulony dodatkiem, w tym menu capocollo, i podany z pieczonymi warzywami. |
| Burratina di Andria, Capocollo di Martina Franca e pomodorini semisecchi | Mała burrata z Andrii, capocollo z Martiny Franki i pomidorki semisuszone | Jedno z najładniejszych dań z relacji. Kremowa burratina łączy się z intensywną, dojrzewającą wędliną i słodko-kwaśnymi pomidorkami. To proste danie oparte na jakości składników. |
| Prosciutto di Cinta Senese e melone | Szynka z Cinta Senese i melon | Klasyczne włoskie połączenie słonej dojrzewającej szynki i słodkiego melona. Cinta Senese to ceniona toskańska rasa świń, kojarzona z wysokiej jakości wędlinami. |
| Caprese con mozzarella di bufala DOP di Paestum, zucchine alla poverella e pomodorini | Caprese z mozzarellą bawolą DOP z Paestum, cukinią „alla poverella” i pomidorkami | Wariant sałatki caprese z mozzarellą bawolą, pomidorkami i cukinią przygotowaną w prostym, południowowłoskim stylu. To lżejsza propozycja niż dania mięsne. |
| Insalata mista | Sałatka mieszana | Prosta sałatka z sałaty, pomidora, marchewki, pikli i mozzarelli. W menu pełni funkcję lekkiego dodatku albo prostego, małego posiłku. |
Dolci – desery
| Włoska nazwa | Polskie tłumaczenie | Co to za danie? |
|---|---|---|
| Fondant al cioccolato Amedei | Fondant czekoladowy z czekolady Amedei | Ciepłe ciastko lub deser czekoladowy z płynnym środkiem. Amedei to znana toskańska marka czekolady, więc w menu podkreślono jakość składnika. |
| Torta di pastafrolla al limone | Tarta z kruchego ciasta z cytryną | Deser na bazie włoskiego kruchego ciasta pastafrolla i cytrynowego nadzienia. Lekko kwaskowy, prostszy i lżejszy od deseru czekoladowego. |
| Cantuccini fatti a mano e vinsanto del Chianti | Ręcznie robione cantuccini i vin santo z Chianti | Klasyczne toskańskie zakończenie posiłku. Cantuccini to twarde migdałowe ciasteczka, które macza się w słodkim winie vin santo. |
Caffè – kawa
| Włoska nazwa | Polskie tłumaczenie | Co to znaczy? |
|---|---|---|
| Caffè miscela 78/22 | Kawa mieszanka 78/22 | Mieszanka kawy z przewagą arabiki i dodatkiem robusty. W menu opisano ją jako 78% arabica z Brazylii i 22% robusta z Indii. |
| Caffè Water-Decaf o miscela 85/15 | Kawa bezkofeinowa metodą wodną albo mieszanka 85/15 | Opcja bezkofeinowa lub mieszanka z wysokim udziałem arabiki i niewielkim dodatkiem robusty. |
| Caffè 100% Arabica monopiantalione “Le Piantagioni del Caffè” | Kawa 100% Arabica z jednej plantacji „Le Piantagioni del Caffè” | Kawa z jednej plantacji, bardziej specjalistyczna niż standardowa mieszanka. W menu była częścią zestawu degustacyjnego. |
Najciekawsze danie: Minestra di Farro ed Orzo alla garfagnina
Minestra di Farro ed Orzo alla garfagnina to danie, które najlepiej oddaje charakter tej relacji. W nazwie pojawia się Garfagnana, czyli obszar północnej Toskanii, położony między Alpami Apuańskimi a Apeninami. Region ten jest mocno kojarzony z orkiszem, a zupy z farro są jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych dań.
W wersji z menu z Pizy zupa była przygotowana z orkiszu i jęczmienia, w kremie z fasoli i grzybów. Na zdjęciu widać danie gęste, podane w glinianym naczyniu, z kawałkami fasoli i ziemniaków, obok chleba. To nie jest elegancka zupa degustacyjna w małej miseczce, lecz prawdziwe, sycące jedzenie. Bardzo pasuje do Toskanii poza najbardziej turystycznym wyobrażeniem: skromnej, rolniczej, opartej na zbożach, fasoli, chlebie, oliwie i prostych składnikach.
To danie można potraktować jako dobry kontrast wobec Pizy widzianej tylko przez pryzmat Krzywej Wieży. Tak jak miasto ma więcej warstw niż jeden słynny zabytek, tak toskańska kuchnia ma więcej warstw niż pizza, makaron i bistecca. Minestra z farro i orzo pokazuje kuchnię codzienną: ciepłą, treściwą i opartą na produktach, które przez stulecia naprawdę żywiły ludzi.
Burratina di Andria i Capocollo di Martina Franca
Drugim mocnym punktem menu jest Burratina di Andria, Capocollo di Martina Franca e pomodorini semisecchi. To zestaw, który przenosi nas z Toskanii do Apulii. Burratina jest mniejszą wersją burraty: z zewnątrz przypomina delikatny ser z masy ciągnionej, a po rozcięciu wypływa z niej kremowe wnętrze ze śmietanki i strzępków sera.
Capocollo di Martina Franca to dojrzewająca wędlina wieprzowa z okolic Martiny Franki, Locorotondo i Cisternino. Ma bardziej szlachetny, intensywny charakter niż zwykła szynka kanapkowa: jest aromatyczna, lekko pikantna, z wyczuwalnym tłuszczem i smakiem dojrzewania. W połączeniu z burratą tworzy bardzo prosty, ale efektowny duet: kremowy ser i słona wędlina.
Pomidorki semisuszone są tu ważne, bo dodają słodyczy, kwasowości i lekkiej koncentracji smaku. Bez nich zestaw byłby cięższy. Z nimi staje się bardziej zrównoważony.
Czy to menu jest typowo pizańskie?
Nie w całości. I właśnie to jest ciekawe. W menu widać Toskanię, ale nie tylko Pizę. Jest Garfagnana, Maremma, Pienza, Cinta Senese i pecorino, ale są też mocne wpływy Apulii: burrata z Andrii, capocollo di Martina Franca, orecchiette, bombette, panzerotto czy warzywa w stylu południowowłoskim.
To pokazuje, że we Włoszech restauracyjne menu często nie zamyka się w jednym mieście. Można jeść w Pizie i dostać dania z Garfagnany, Apulii albo Maremmy. Ważne jest więc nie tylko pytanie „co jest typowe dla Pizy?”, ale też „jakie dobre włoskie produkty i regionalne inspiracje pojawiają się w miejscu, w którym jemy?”.
Jeśli szukasz czegoś bardzo lokalnego dla Pizy, warto pamiętać o cecinie, torta co’ bischeri, prostych daniach toskańskich, rybach i kuchni związanej z wybrzeżem. Jeśli jednak trafisz na dobrą zupę z farro, burratę, capocollo czy ravioli z ricottą, też jesteś bardzo blisko prawdziwego włoskiego jedzenia.
Czy warto było zamówić zestaw degustacyjny?
Patrząc na menu z 2016 roku, zestaw degustacyjny za 12,00 € wyglądał bardzo rozsądnie: zupa, talerz burratiny z capocollo i pomidorkami, pół litra wody, kawa oraz pieczywo z coperto. To nie był wielki, wielodaniowy obiad, ale bardzo dobry sposób, żeby spróbować dwóch różnych smaków: toskańskiej, rustykalnej zupy i apulijskiego zestawu sera z wędliną.
Największą zaletą takiego zestawu jest różnorodność. Minestra daje sytość i ciepło, burratina z capocollo daje świeżość, kremowość i mocniejszy smak wędliny, a kawa zamyka całość po włosku. To dobry przykład posiłku, który nie musi być skomplikowany, żeby był zapamiętywalny.
Trzeba oczywiście pamiętać, że ceny i menu pochodzą z relacji z 2016 roku. Nie należy traktować ich jako aktualnego cennika. To zapis konkretnego posiłku i konkretnego czasu.
Co zamówić w podobnym miejscu w Pizie?
Jeśli trafisz w Pizie do podobnego miejsca z krótką kartą, warto wybierać dania, które wyglądają na przygotowywane z konkretnych produktów, a nie z turystycznego szablonu. Dobra zupa z farro, ravioli z ricottą i szpinakiem, pecorino, burrata, capocollo, prosciutto, caprese z mozzarellą di bufala, cecina albo cantuccini z vin santo będą bezpieczniejszym wyborem niż przypadkowa pizza z długiego menu przy najbardziej turystycznej ulicy.
Najlepszy znak to krótka, sezonowa karta i opisy produktów: skąd jest ser, jaka to wędlina, jaki region stoi za daniem. Włochy są bardzo regionalne, a menu takie jak to pokazuje, że za prostą nazwą często kryje się konkretny produkt i konkretne miejsce.
FAQ
Minestra di Farro ed Orzo alla garfagnina to gęsta toskańska zupa z orkiszu i jęczmienia, związana z tradycją Garfagnany w północnej Toskanii. W menu z relacji była podana w kremie z fasoli i grzybów, z dodatkiem fasoli borlotti i grzybów porcini.
Minestra di farro jest bardziej związana z Toskanią, szczególnie z Garfagnaną, niż wyłącznie z samą Pizą. W Pizie można ją jednak spotkać w restauracjach serwujących kuchnię toskańską i regionalne dania z różnych części Włoch.
Burratina di Andria to mała wersja burraty, czyli świeżego sera z mleka krowiego. Z zewnątrz ma warstwę sera typu pasta filata, a w środku kremowe nadzienie ze śmietanki i strzępków sera. Andria leży w Apulii, regionie szczególnie kojarzonym z burratą.
Capocollo di Martina Franca to dojrzewająca wędlina wieprzowa z Apulii, szczególnie z okolic Martiny Franki, Locorotondo i Cisternino. Ma intensywny smak, delikatną pikantność i jest produktem cenionym w tradycji południowych Włoch.
W Pizie warto spróbować ceciny, zup toskańskich, dań z farro, ravioli z ricottą i szpinakiem, pecorino, lokalnych wędlin, prostych dań z fasolą, ryb i deseru torta co’ bischeri. Dobre menu nie musi ograniczać się do pizzy i klasycznego makaronu.
Tortelli al pecorino di Pienza to nadziewany makaron podobny do dużych ravioli, wypełniony owczym serem pecorino z Pienzy. W menu z relacji podano go z musem z lardo i czarną truflą, co daje bardzo aromatyczne i sycące danie.
Coperto to opłata za nakrycie, często doliczana w restauracjach we Włoszech. Może obejmować przygotowanie miejsca, pieczywo i obsługę stołu. W menu degustacyjnym z relacji pieczywo i coperto były wliczone w cenę zestawu.
Tak. Piza jest bardzo turystyczna, ale warto szukać miejsc z krótszym menu, lokalnymi produktami i daniami regionalnymi. Dobrą wskazówką są nazwy konkretnych składników, takich jak farro, pecorino, Cinta Senese, burrata di Andria, capocollo di Martina Franca czy cavolo nero.
W kontekście menu z 2016 roku wyglądał bardzo dobrze: zawierał zupę z farro i orzo, burratinę z capocollo i pomidorkami, pół litra wody, kawę oraz pieczywo z coperto. Trzeba jednak pamiętać, że była to cena historyczna z września 2016 roku.
Galeria
